Інавацыі ў філалагічнай адукацыі

Майстар-клас Крэпскай Н.К.

21 лістапада кафедра нямецкага мовазнаўства правяла чарговы майстар-клас для прафесарска-выкладчыцкага складу філалагічнага факультэта БДУ. Мерапрыемства было арганізавана старшым выкладчыкам кафедры Крэпскай Наталляй Канстанцінаўнай у межах вучэбнай дысцыпліны «Методыка выкладання нямецкай мовы» для студэнтаў 4-га курса спецыяльнасці «Рамана-германская (нямецкая) філалогія». Тэма заняткаў – «Выкарыстанне мабільных дадаткаў і інструментаў пры навучанні замежнай мове і яе вывучэнні».

Выбар тэмы заняткаў абумоўлены патрабаваннямі, якія прад’яўляюцца сёння да працэсу навучання замежным мовам. Для маладога пакалення Z, да якога належаць сенняшнія вучні школ і большасць студэнтаў і якое вырасла ў эпоху лічбаў, ужо недастаткова карыстацца толькі падручнікам на ўроку і дома. У выкладанні школьных прадметаў неабходна выкарыстоўваць інтэрактыўныя тэхналогіі, якія дазваляюць павысіць нагляднасць і эрганоміку ўспрыняцця вучэбнага матэрыялу, што пазітыўна адлюстроўваецца на вучэбнай матывацыі і эфектыўнасці навучання. З дапамогай вялікай колькасці праграм і інструментаў можна стварыць цэлую калекцыю інтэрактыўных заданняў, зрабіць інфармацыю візуальнай і прывесці яе ў сістэму.

Перад семінарскімі заняткамі студэнты займаліся пошукава-вытворчай дзейнасцю, вынікам якой сталі мультымедыйныя прэзентацыі з падрабязным апісаннем інтэрфейсу і функцыянальных магчымасцей наступных мабільных праграм і інструментаў:

  1. Сэрвіс інтэрактыўных заданняў LearningApps (https://learningapps.org). Падрыхтавалі Багданік Наталля, Касцічэнка Крысціна.
  2. Сэрвіс візуалізацыі інфармацыі Wortwolken (https://www.wortwolken.com). Падрыхтавала Ніканчук Валерыя.
  3. Mind maps і магчымасці іх выкарыстання пры вывучэнні ЗМ (https://www.xmind.net, https://coggle.it/?lang=ru, http://mimind.cryptobees.com/, http://www.mindlyapp.com/). Падрыхтавалі Мішкова Ганна, Плотка Анастасія.
  4. Што такое Quizlet і як ім можна карыстацца? (https://quizlet.com/ru). Падрыхтаваў Сяргееў Ягор.

Студэнты, якія выступілі на занятках з паведамленнямі, прадставілі таксама ўласныя адукацыйныя прадукты – распрацоўкі на аснове мабільных і камп’ютарных праграм, абмеркавалі разам з выкладчыкамі вартасць і недахопы пералічаных вышэй сэрвісаў, а таксама магчымасць іх выкарыстання ў перыяд педагагічнай практыкі ў школе і ва ўласнай вучэбнай дзейнасці.

Семінарскія заняткі па вучэбнай дысцыпліне “Тэорыя і практыка перакладу” (з нямецкай мовы на рускую)

У рамках актыўнага ўкаранення элементаў інавацыйнай арганізацыі выкладання ў другой дэкадзе кастрычніка 2018 г. на філалагічным факультэце БДУ адбыліся семінарскія заняткі па вучэбнай дысцыпліне “Тэорыя і практыка перакладу” (з нямецкай мовы на рускую) для студэнтаў 5 курса спецыяльнасці “Рамана-германская (нямецкая) філалогія”. Майстар-класс быў арганізаваны кафедрай нямецкага мовазнаўства і праведзены старшым выкладчыкам кафедры В. А. Лойкай. У наведванні і абмеркаванні заняткаў прымалі ўдзел загадчык кафедры нямецкага мовазнаўства, кандыдат філалагічных навук С.С. Катоўская, загадчык кафедры рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры, кандыдат педагагічных навук Таяноўская І.В., выкладчыкі профільных кафедраў філалагічнага факультэта.

Семінар уяўляе сабой аўтарскую практыка-арыентаваную распрацоўку навучальнай дзейнасці. Студэнты атрымалі магчымасць паназіраць і прадэманстраваць у агучанай “унутранай мове”, як разважае перакладчык у працэсе выканання пісьмовага перакладу. Яны ўбачылі, як выкарыстоўваецца неабходная прафесійным пісьмовым перакладчыкам тэхнічная кампетэнцыя працы ў адной з сістэм аўтаматызаванага перакладу Smartcat, якая ўключае ў сябе рэдактар перакладу, памяць перакладаў,  гласарый і функцыі кантроля якасці перакладу. Іншыя кампетэнцыі перакладчыка – пошук, міжкультурная, моўная – таксама знайшлі свае адлюстраванне ў рамках семінара. На занятках такога профілю студэнты вучацца вызначаць аб’ём інфармацыі, які з’яўляецца неабходным і дастатковым для выканання пэўнага перакладчыцкага заказу, распрацоўваць і выкарыстоўваць стратэгіі і тактыкі пошуку лексічных, граматычных, стылістычных, тэкставых,  прагматычных, міжузроўневых адпаведнікаў, вызначаць фрагменты, цяжкія для разумення прадстаўнікамі іншых культур, знаходзіць унікальныя перакладчыцкія рашэнні, абараняць свой варыянт перакладу і згаджацца з апраўданымі і слушнымі выпраўленнямі і каментарыямі.

Такая арганізацыя вучэбнай працы дазволіла на наглядных прыкладах убачыць, як выконваецца пераклад, і “падслухаць”, як і аб чым у працэсе міжмоўных і міжкультурных трансфармацый тэксту думае перакладчык.

Прадметам асаблівай увагі ў распрацаванай мадэлі заняткаў з’яўляецца дасягальны рэжым рэальнага часу (real-time), дзе магчымая ў іншых сітуацыях расцягнутасць у часе, руціна, манатоннасць нівеліруецца дынамічнай зменай роляў адказных студэнтаў-перакладчыкаў, якія фіксуюць канчаткова выпраўлены варыянт перакладзенага выказвання ў павялічаным наглядным плане, з агульнааўдыторнай праекцыяй на экран.

У гэтым выпадку пераклад базіруецца на асабліва паглыбленым, сэнсаванагружаным і інтэлектуальна напружаным штудзіраванні-чытанні, становіцца сапраўднай стылістычнай лабараторыяй з дыялагічна пабудаваным разглядам і ацэнкай індывідуальна прапанаваных варыянтаў-рэдакцый, што мае вялікае выхаваўчае значэнне, як наглядна успрынятая і “сумесна пражытая” праца увагі, цярпення і розуму, волі і душы перакладчыка.

 

УКАРАНЕННЕ ІНАВАЦЫЙНЫХ ПАДЫХОДАЎ ДА ФІЛАЛАГІЧНАЙ АДУКАЦЫІ

Філалагічны факультэт БДУ з 2018/2019 вучэбнага года адкрывае серыю мерапрыемстваў, прысвечаных ўкараненню інавацыйных падыходаў у выкладанне філалагічных дысцыплін. У межах гэтай метадычнай ініцыятывы розныя структурныя падраздзяленні факультэта адлюструюць свае навукова-практычныя распрацоўкі. Інфармацыю аб гэтых мерапрыемствах плануецца змяшчаць у новай рубрыцы сайта філалагічнага факультэта - "Інавацыі ў філалагічнай адукацыі", а таксама на міжвузаўскам адукацыйным партале "Метадалогія, змест, практыка крэатыўнай адукацыі".

26 верасня 2018 года быў праведзены майстар-клас прафесара Т. I. Шамякінай - лекцыя з элементамі дыялогу на тэму "Культура Кіеўскай Русі" - выступіў першым сярод запланаваных мерапрыемстваў. Падрабязней

5 кастрычніка 2018 г., напярэдадні прафесійнага свята – Дня настаўніка і выкладчыка вышэйшай школы, на філалагічным факультэце была праведзена прэзентацыя матэрыялаў рэпартажнага відэафільма кафедры рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры БДУ –  "Падарожжа да пазнання і творчасці (анталогія творчых заданняў)". Падрабязней

23 кастрычніка 2018 года праведзены майстар-клас па навучанні італьянскай мове з прымяненнем інавацыйных тэхналогій. Занятак праводзіла старшы выкладчык кафедры Івановіч Кацярына Анатольеўна. Падрабязней

19 кастрычніка 2018 года адбыліся семінарскія заняткі па вучэбнай дысцыпліне “Тэорыя і практыка перакладу” (з нямецкай мовы на рускую) для студэнтаў 5 курса спецыяльнасці “Рамана-германская (нямецкая) філалогія”. Майстар-класс быў арганізаваны кафедрай нямецкага мовазнаўства і праведзены старшым выкладчыкам кафедры В. А. Лойкай. Падрабязней.

15 лістапада ў 11.15 (аўд. 204) адбыўся майстар-клас дацэнта кафедры рускай літаратуры Алешка Т.В. – інтэрактыўная лекцыя «Дзе і як чытаць сучасную паэзію». Занятак быў пабудаваны з улікам выкарыстання інфармацыйна-камунікатыўных адукацыйных тэхналогій як традыцыйных, так і новых спосабаў узаемадзеяння выкладчыка і студэнтаў: рэжым гутаркі, дыялогу, раздатачныя матэрыялы, слайд-прэзентацыя, праца з відэафайламі, уключэнне відэафрагментаў з лекцый іншых спецыялістаў па дадзенай праблеме, фарміраванне навыкаў навігацыі ў інтэрнэт-асяроддзі, якое мае дачыненне да сучаснай рускай паэзіі. Лекцыя прайшла ў форме мультымедыйнай прэзентацыі з прыцягненнем інтэрнэту як інфармацыйнага асяроддзя. Падрабязней

19 лістапада адбыўся майстар-клас старшага выкладчыка кафедры класічнай філалогіі Ю. А. Седзінінай-Баркоўскай у форме адкрытай лекцыі-дыялогу на тэму «Еўрыпід – „філосаф на сцэне“». Форма лекцыі-дыялогу абрана для актыўнага далучэння студэнтаў да працэсу засваення вучэбнага матэрыялу. Наяўнасць у студэнтаў дастатковага аб’ёму ведаў па міфалогіі і гісторыі Старажытнай Грэцыі дазваляе выкарыстоўваць калектыўны досвед аўдыторыі пры выяўленні спецыфічных асаблівасцей творчасці апошняга з вялікай трыяды грэчаскіх трагікаў. Прыцягненне ў якасці ілюстрацыйнага матэрыялу аб’ектаў еўрапейскага мастацтва спрыяе актывізацыі творчага мыслення студэнтаў. Абраная метадалогія служыць пашырэнню культуразнаўчых гарызонтаў пазнання, рэалізацыі катэгорый унутрыдысцыплінарнай і міждысцыплінарнай пераемнасці і перспектыўнасці. Лекцыя адбылася ў 12.45 у аўд. 210. Падрабязней

21 лістапада 2018 года у 14.25 у аўд. 130 адбыўся майстар-клас старшага выкладчыка кафедры нямецкага мовазнаўства Крэпскай Н.К. у форме семінарскіх заняткаў па вучэбнай дысцыпліне «Методыка выкладання нямецкай мовы» для студэнтаў 4 курса спецыяльнасці «Рамана-германская (нямецкая) філалогія» на тэму «Выкарыстанне мабільных дадаткаў і інструментаў пры выкладанні і вывучэнні замежнай мовы». На занятках студэнты прадэманстравалі навыкі выкарыстання мабільных мабільных дадаткаў пры вывучэнні і выкладанні замежнай мовы, а таксама абмяркавалі магчымасць і неабходнасць іх выкарыстання падчас педагагічнай практыкі ў школе. Падрабязней

30 лістапада ў 11.15 у аўд. 307 адбылася адкрытыя практычныя заняткі дацэнта кафедры рускай мовы Вольгі Уладзіміраўны Зуевай на тэму «Гісторыя рэдукаваных галосных у старажытнарускай мове. Фанетычнае размеркаванне і пазіцыі рэдукаваных галосных». Заняткі праводзіліся са студэнтамі 2 курса спецыяльнасці «руская філалогія». Пад час заняткаў ствараліся вучэбныя сітуацыі, якія патрабуюць актыўнай пошукавай дзейнасці студэнтаў, у тым ліку самастойнай пастаноўкі праблемных пытанняў па вывучаемай тэме і знаходжання адказаў на іх. Студэнты выконвалі заданні аналітыка-творчага характару, як індывідуальна, так і ў групах. На занятках былі прадстаўлены вучэбныя матэрыялы, створаныя студэнтамі (іх уласны «адукацыйны прадукт»), і прапанаваны спосабы выкарыстання гэтых матэрыялаў у вучэбным працэсе. Увага таксама была нададзена фарміраванню каштоўнасных адносін навучэнцаў да гісторыі культуры ўсходніх славян у яе моўным вымярэнні. Падрабязней

8 снежня 2018 г. загадчык кафедры раманскага мовазнаўства Панцялеенка А.А. праводзіць майстар-клас «Педагагічнае майстэрства студэнтаў-італьяністаў у Школе юнага філолага». Аўтар праекта падзеліцца вопытам падрыхтоўкі заняткаў па італьянскай мове для школьнікаў праз арганізацыю пазааўдыторнай работы студэнтаў. Фармат заняткаў уяўляе сабой спробу аб’яднаць тэхналогіі, распрацаваныя італьянскімі і айчыннымі педагогамі. Занятак можа быць цікавым для тых, хто займаецца праблемамі прафарыентацыйнай работы, павышэння прэстыжу ўніверсітэта сярод абітурыентаў.

Майстар-клас па навучанні італьянскай мове з прымяненнем інавацыйных тэхналогій

23 кастрычніка на філалагічным факультэце БДУ адбыўся майстар-клас па навучанні італьянскай мове з прымяненнем інавацыйных тэхналогій. Заняткі падрыхтавала старшы выкладчык кафедры раманскага мовазнаўства Івановіч Кацярына Анатольеўна. Мэта майстар-класа ˗ паказаць усе магчымасці выкарыстання інтэрактыўнай дошкі і сучасных тэхналогій на занятках па замежнай мове.

У гэтым навучальным годзе студэнты філалагічнага факультэта выкарыстоўваюць італьянскія падручнікі серыі Spazio Italia выдавецтва Loescher, прадастаўленыя Пасольствам Італьянскай Рэспублікі ў Мінску. Для гэтых падручнікаў існуе спецыяльна распрацаваны дадатак Booktab, які дазваляе працаваць з падручнікам, выкарыстоўваючы інтэрактыўную дошку. Заняткі па тэме «Штодзённае жыццё. Дні тыдня, даты, поры года» праводзіліся са студэнтамі 2 курса, якія вывучаюць італьянскую мову як другую замежную. У аснову майстар-класа быў пакладзены практыка-арыентаваны падыход, пры якім усе заданні скіраваны на максімальна эфектыўнае засваенне новых лексічных адзінак і выпрацоўку структур маўлення. На занятках студэнты вывучылі назвы дзён тыдня, паглядзелі арыгінальны відэаролік аб працы італьянскіх вінаробаў ў розныя поры года. Падчас майстар-класа былі прадэманстраваны розныя магчымасці інтэрактыўнага падручніка: усе практыкаванні, якія самастойна выконваюць студэнты, былі прадстаўлены на экране, усе аўдыё˗ і відэаматэрыялы «запускаюцца» непасрэдна ў дадатку, што значна эканоміць час выкладчыка. Акрамя таго, дадатак змяшчае інтэрактыўныя заданні, якія студэнты выконваюць  калектыўна з выкарыстаннем інтэрактыўнай дошкі. Адной з галоўных якасцей выкарыстання інтэрактыўнай дошкі з’яўляецца магчымасць чаргаваць розныя віды дзейнасці на занятках, што дазваляе ў займальнай форме хутка і эфектыўна дасягнуць пастаўленых мэтаў.

Праблемнае навучанне на практычных занятках: кафедра рускай мовы дзеліцца вопытам

30 лістапада на філалагічным факультэце адбыліся адкрытыя практычныя заняткі па гістарычнай граматыцы рускай мовы, якія правяла дацэнт кафедры рускай мовы Вольга Уладзіміраўна Зуева. Тэма заняткаў – «Гісторыя рэдукаваных галосных у старажытнарускай мове. Фанетычнае размеркаванне і пазіцыі рэдукаваных галосных». Канкрэтныя лінгваметадычныя задачы, якія вырашаліся на занятках, сталі той «інфармацыяй для разважання», якая неабходна студэнтам для разумення важных, індывідуальна значных мэт – у дачыненні як да асобных заняткаў, так і да ўсёй дысцыпліны ў цэлым.

Галоўнай мэтай заняткаў, безумоўна, стала развіццё асобы студэнта. Гэтая мэта патрабуе канкрэтызацыі – у дадзеным выпадку па чатырох кірунках:

1) развіццё кагнітыўных здольнасцей студэнтаў, а менавіта ўмення бачыць адзіную сістэму ў разрозненых на першы погляд з’явах; умення крытычна ўспрымаць інфармацыю; умення асацыятыўна мысліць;

2) развіццё творчых здольнасцей студэнтаў: на занятках студэнты прадстаўлялі свой уласны «адукацыйны прадукт»; акрамя таго, некаторыя з прапанаваных заданняў патрабавалі праяўлення фантазіі;

3) развіццё камунікатыўных здольнасцей студэнтаў: абмеркаванне дыскусійных тэарэтычных палажэнняў немагчыма без умення абгрунтаваць свой пункт гледжання;

4) фарміраванне каштоўнасных адносін студэнтаў да гісторыі і культуры ўсходніх славян: кожныя заняткі па гісторыі рускай мовы, якія ўключаюць чытанне і асэнсаванне сярэдневяковых тэкстаў, маюць выхад на шырокі культурна-гістарычны кантэкст.

Заняткі праводзіліся са студэнтамі 2 курса спецыяльнасці «Руская філалогія». У ходзе заняткаў паслядоўна ствараліся вучэбныя сітуацыі, якія патрабавалі актыўнай пошукавай дзейнасці студэнтаў. Так, у пачатку заняткаў для актывізацыі апорных ведаў студэнтам было прапанавана назваць па адным ключавым слове, якое датычыць тэмы. Гэта заданне накіравана на развіццё ўмення аддзяляць істотнае ад другаснага і на разуменне таго, што не любое паняцце, якое ўжываецца пры вывучэнні тэмы, з’яўляецца ключавым. Студэнты паспяхова справіліся з гэтым заданнем, у тым ліку пры актыўнай узаемадапамозе.

Далей студэнтам былі зададзены праблемныя пытанні, якія тычацца рознай інтэрпрэтацыі вывучаемых моўных фактаў. Студэнты абмеркавалі навуковыя гіпотэзы, паспрабавалі прапанаваць свае тлумачэнні. Кожны прыйшоў да ўласнай высновы адносна таго, якая пазіцыя яму бліжэй.

Праверка дамашняга задання прайшла хутка: на слайдзе выкладчык прывяла правільныя граматычныя формы, а студэнты параўналі іх з тымі, якія яны запісалі дома ў рабочых сшытках. Такая форма праверкі зручная: яна дазваляе не марнаваць час. На пытанні аднагрупнікаў адказалі тыя студэнты, якія паспяхова справіліся з заданнем.

Чытанне, пераклад і аналіз сярэдневяковага тэксту – гэта класічны від вучэбнай дзейнасці, які мае праблемна-пошукавы характар ​​«у чыстым выглядзе». Студэнты вывучалі надпіс на крыжы Ефрасінні Полацкай 1161 года. Сам зварот да нацыянальнай рэліквіі беларусаў, а таксама аповед выкладчыка пра знойдзеную беларускімі археолагамі ў 2017 годзе пячатку Ефрасінні Полацкай і каментарый да надпісу на гэтай пячатцы – усё гэта стала элементам духоўнага і патрыятычнага выхавання студэнтаў-філолагаў. У працэсе аналізу тэксту студэнты выконвалі комплекс заданняў, якія патрабуюць жывога дыялогу і актыўнай пошукавай дзейнасці: тлумачэнне «незразумелых» па змесце фрагментаў і каментаванне незвычайных граматычных форм, тлумачэнне наяўнасці «нечаканых» моўных з’яў і адсутнасць тых, якія прагназаваліся; вызначэнне жанрава-стылістычнай прыналежнасці помніка. Некаторыя заданні выконваліся індывідуальна, і студэнты выказалі свае «заключэнні» па тым ці іншым пытанні.

Важнае месца на занятках было адведзена прадстаўленню студэнтамі ўласнага «адукацыйнага прадукта». Ім сталі самастойныя работы, якія студэнты склалі па вывучаемай тэме (агульныя параметры заданняў былі прапанаваны выкладчыкам). Студэнты абмяняліся гэтымі работамі на занятках, выканалі іх, а потым кожны аўтар забраў дадому на праверку тую работу, якую ён склаў. Такі від арганізацыі самастойнай дзейнасці вучняў стаў ўведзены выкладчыкам у практыку вывучэння дысцыпліны, і ён знаходзіць станоўчую ацэнку ў студэнтаў. Заданні маюць вялікую эфектыўнасць, таму што дазваляюць кожнаму студэнту праявіць сябе, спрыяюць усім відам яго творчай і пазнавальнай актыўнасці (ці падыходзіць гэтае пытанне? як правільна сфармуляваць думку?  – і гэтак далей), выклікаюць пачуццё адказнасці і імпэт. Аўтараў лепшых заданняў выкладчык заахвочвае.

Пасля напружаных і складаных відаў дзейнасці студэнты «для адпачынку»  прынялі ўдзел у невялікай лінгвістычнай гульні. Група была падзелена на чатыры каманды, кожная з якіх выконвала заданні ­– шукала адказы на пытанні, вынесеныя на слайды. Гульня была накіравана на фарміраванне ў студэнтаў умення адрозніваць рэфлексы трох відаў паўнагалосся, адзін з якіх, так званае «другое паўнагалоссе», непасрэдна адносіцца да тэмы заняткаў. Гульня выклікала вялікую цікавасць як у студэнтаў, так і ў выкладчыкаў, якія наведалі адкрытыя заняткі.

У якасці дамашняга задання студэнтам было прапанавана выканаць заданні аналітычнага характару ў рабочым сшытку і вывучыць гіпотэзы аб прычынах і фактарах падзення рэдукаваных гукаў.

Абмеркаванне заняткаў выкладчыкамі, якія яго наведалі, і атрыманыя ад студэнтаў водгукі сведчаць, што форма арганізацыі вучэбнай дзейнасці, якая паслядоўна рэалізуецца на кафедры рускай мовы і была прадстаўлена на канкрэтных занятках па гістарычнай граматыцы, з’яўляецца высокаэфектыўнай. Яна стымулюе пастаянную пазнавальную актыўнасць студэнтаў падчас выканання заданняў праблемнага характару; патрабуе самастойнага пошуку рашэння вучэбных задач; дазваляе студэнтам рэалізаваць свае творчыя здольнасці. Гістарычная граматыка перастае быць «сухой», далёкай ад інтарэсаў сучасных студэнтаў акадэмічнай дысцыплінай і становіцца цікавым, для кожнага па-свойму карысным матэрыялам.

 

Прэзентацыя рэпартажнага відэафільма «Падарожжа да пазнання і творчасці: анталогія творчых заданняў»

У кантэксце развіцця работы філалагічнага факультэта БДУ ў галіне ўкаранення інавацый у філалагічнай адукацыі і прафесійнага свята – Дня настаўніка – на філалагічным факультэце БДУ 5 кастрычніка 2018 г. адбылася прэзентацыя рэпартажнага відэафільма кафедры рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры «Падарожжа да пазнання і творчасці: анталогія творчых заданняў». У мерапрыемстве ўзялі зацікаўлены ўдзел прадстаўнікі кіраўніцтва факультэта і яго кафедраў, выкладчыкі і студэнты розных спецыяльнасцяў і курсаў. Была прадстаўлена аўтарская практыка-арыентаваная распрацоўка адукацыйнай дзейнасцi ў форме занятку-падарожжа, праведзенага сярод замежных студэнтаў. У ёй увасобіліся ідэі праектна-эўрыстычнага навучання, пабудовы асацыяграм ключавых паняццяў і выкарыстання эйдас-канспектаў, прыцягнення элементаў цьютарскай работы з навучэнцамі, рэфлексійнай методыкі і інш. Задума суправаджальнага метадычнага каментарыя будавалася на ідэі метапрадметнага асэнсавання катэгорыі творчасці – маўленчай і метадычнай. Пры гэтым развіваецца творчае маўленчае і метадычнае мысленне студэнтаў, на аснове інтэграцыі рацыянальна-лагічнага і эмацыянальна-вобразнага, асацыятыўнага спосабаў у разуменні навучальнага матэрыялу. У межах гэтай канцэпцыі філалагічная адукацыя выступае як шлях да творчасці, пазнання, самаўдасканалення, развіцця культуры асобы і асобы ў цэлым, што спрыяе станаўленню прафесійных, акадэмічных і сацыяльна-асобасных кампетэнцый спецыялістаў.

У фарміраванні і рэалізацыі задумы занятку кваліфікаваную дапамогу аказалі вучэбна-метадычная лабараторыя інавацый у адукацыі БДУ і супрацоўнікі кафедры. Другая частка падрыхтаванага і прадэманстраванага навучальнага фільма ўяўляла сабой дакументальную, рэпартажную відэаздымку аб абароне і дыскусійным абмеркаванні студэнтамі адукацыйных праектаў, прысвечаных перспектыўным тэхналогіям у сучасным філалагічным выкладанні, і, такім чынам, выступала як прыклад так званай падзейнай арганізацыі навучання.

Адкрытая лекцыя-дыялог на тэму «Еўрыпід – “філосаф на сцэне”»

19 лістапада 2018 г. адбыўся майстар-клас старшага выкладчыка кафедры класічнай філалогіі Ю. А. Сядзінінай-Баркоўскай у форме адкрытай лекцыі-дыялогу на тэму «Еўрыпід – “філосаф на сцэне”». Форма лекцыі-дыялогу была абраная для актыўнага далучэння студэнтаў да працэсу засваення вучэбнага матэрыялу. Наяўнасць у студэнтаў дастатковага аб’ёму ведаў па міфалогіі і гісторыі Старажытнай Грэцыі дазволіла выкарыстаць калектыўны досвед аўдыторыі пры выяўленні спецыфічных асаблівасцей творчасці апошняга з вялікай трыяды грэчаскіх трагікаў. Прадуктыўнае супрацоўніцтва выкладчыка і студэнтаў праз эўрыстычны дыялог дало магчымасць дасканала выявіць прычыны крызісу поліснага светапогляду, што абумовіў найважнейшыя рысы творчасці Еўрыпіда. Таксама сумесна быў абмаляваны культурны асяродак, у якім тварыў Еўрыпід, супастаўлены ўплыў на грамадства вучэння Сакрата і ідэй сафістаў. Студэнты змаглі прасачыць, якім чынам дыялектычны метад сумеснага ўстанаўлення аб’ектыўнай ісціны, які сам Сакрат называў «маеўтыкай», паслужыў асновай для сучаснай эўрыстычнай арганізацыі працэсу прадуктыўнага творчага мыслення.

Супастаўленне традыцыйных міфалагічных трактовак і іх адбіткаў у творах Еўрыпіда, параўнанне творчых метадаў і ідэйных канцэпцый старажытнагрэчаскіх драматургаў ажыццяўлялася з мэтай развіцця ўмення студэнтаў разглядаць з’явы і пытанні з розных пунктаў погляду, аргументаваць і адстойваць сваю пазіцыю. Сродкамі актывізацыі выступалі як асобныя пытанні да аўдыторыі, так і арганізацыя дыскусіі, стварэнне ўмоў для ўзнікнення альтэрнатыў. Актыўны ўдзел студэнтаў у пошуку вырашэння пастаўленых праблем, іх эмацыянальнае суперажыванне давала магчымасць выкладчыку найбольш доказна выкласці чарговы тэзіс выступлення. Сумесна з выкладчыкам студэнты захоплена шукалі прычыны «зніжанасці» міфалагічных герояў, аналізавалі наступствы трансфармацыі міфалагічных сюжэтаў, сачылі за нарастаннем псіхалагізацыі; параўноўвалі сістэмы светабудовы Эсхіла, Сафокла і Еўрыпіда. Вынікам калектыўнага даследавання з’явілася «мазгавая атака», якая дазволіла аўдыторыі сфармуляваць комплекс заканамернасцяў літаратурнага працэсу, сістэматызаваных ў выглядзе сумесна выпрацаваных тэзiсаў.

Як падчас самой лекцыі, так і ў межах папярэдняй самастойнай праектна-эўрыстычнай дзейнасці студэнтаў былі шырока задзейнічаны сучасныя інфармацыйна-камунікатыўныя адукацыйныя тэхналогіі. Перад заняткамі з дапамогай сэрвісу Google Classroom студэнтам было прапанавана пазнаёміцца як з класічнымі тэатральнымі пастаноўкамі трагедый Еўрыпіда, так і з іх сучаснымі прачытаннямі; дадзеныя матэрыялы жыва абмяркоўваліся ў заключнай частцы заняткаў. У ходзе самой лекцыі з мэтай актуалізацыі ўвагі студэнтаў і акцэнтавання найбольш важных аспектаў тэмы выкарыстоўвалася слайд-прэзентацыя. Элементы драматызацыі з дэкламацыяй урыўкаў з трагедый Еўрыпіда як на старажытнагрэчаскай мове, так і ў перакладзе, суправаджаліся выразным слайд-шоў, дзе былі прадэманстраваны як працы вядучых майстроў выяўленчага мастацтва, так і постары сучасных пастановак. Прыцягненне ў якасці ілюстрацыйнага матэрыялу аб’ектаў еўрапейскага мастацтва спрыяла актывізацыі творчага мыслення студэнтаў. Абраная метадалогія заклікана служыць пашырэнню культуразнаўчых даляглядаў пазнання, рэалізацыі катэгорый унутрыдысцыплінарнай і міждысцыплінарнай пераемнасці і перспектыўнасці.

У абмеркаванні майстар-класа прынялі ўдзел загадчык кафедры класічнай філалогіі кандыдат філалагічных навук В. Г. Пракапчук, загадчык кафедры рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры кандыдат педагагічных навук І. У. Таяноўская, вядучы спецыяліст вучэбна-метадычнай лабараторыі інавацый у адукацыі БДУ І. А. Серада, выкладчыкі кафедры класічнай філалогіі.

І. У. Таяноўская, кандыдат педагагічных навук, дацэнт, загадчык кафедры рыторыкі і методыкі выкладання мовы і літаратуры:

Дыялог са студэнтамі на гэтых занятках набывае накіраванасць, якая характарызуецца паэтапным, паступальным развіццём. Гісторыка-культурнае і маралістычнае супастаўленне закранае разнастайныя мастацкія тэксты, герояў і магчымыя меркаванні. Правамернасць учынкаў герояў ацэньваецца як з пункту погляду логікі міфа, так і з пункту погляду грэчаскага грамадства; з маральнай і з прававой пазіцыі; гэта дапамагае студэнтам, як «паўнапраўным героям заняткаў», прыйсці да ўласных, прадуманых і ўзважаных высноў. Сучасна гучыць неадназначнае, нелінейнае асэнсаванне гендарнай праблематыкі ў творчасці Еўрыпіда (напрыклад, прасочваецца генезіс думкі пра яго мізагенію, і разам з тым – гучыць пранікнёны маналог пра драматычнасць лёсу жанчыны, якая ўзнімае голас у абарону сваіх правоў).

Змест мультымедыйнай прэзентацыі, як мы ўсе змаглі пераканацца, меў пашыранае культуралагічнае гучанне, быў звернуты на элементы адлюстравання тэматыкі заняткаў праз прызму розных відаў мастацтваў. Напрыклад, у сувязі з аналізам трагедыі Еўрыпіда «Медэя» дэманструецца прысвечаная вобразу Медэі фрэска з г. Пампеі, якая знаходзіцца ў музеі Неапаля. Пры аналізе трагедыі «Геракл» мы бачым скульптуру «Геракл і Ліхас» Антоніа Кановы, прадстаўленую ў Нацыянальнай галерэі сучаснага мастацтва ў Рыме. Паказ прэзентацыі носіць пераемна-зваротны характар: розныя яе элементы параўноўваюцца паміж сабой.

Высновы лекцыі ў прэзентацыі зусім невыпадкова вызначаюцца як «нашы», сумесна створаныя выкладчыкам і студэнтамі-ўдзельнікамі заняткаў.

Мастацкае выкананне фрагментаў трагедый на занятках набывае выразнасць, якая дасягае ступені тэатралізацыі: лектар валодае выразным талентам дэкламатарскага ўзмацнення (эмфазы).

У шматстайных абліччах-выявах, адлюстраваных у лекцыі, Еўрыпід выступае не толькі як маштабны філосаф на сцэне, але і як пранікнёны псіхолаг, суддзя, які пільна ўзіраецца ва ўнутраную сутнасць чалавека, і як пластычны скульптар, які высякае бачныя вобразы сцэны.

В. С. Зарэмба, кандыдат філалагічных навук, дацэнт:

Юлія Анатольеўна не проста займальна (і захапляльна!) распавядала студэнтам пра жыццё і творчасць Еўрыпіда, але матывавала аўдыторыю да актыўнай дыскусіі, па-майстэрску накіроўваючы слухачоў да абмеркавання найбольш праблемных пытанняў драматургіі вялікага трагіка, і здолела абудзіць жывую цікавасць да старажытных вобразаў і сюжэтаў. Пры тлумачэнні тэмы выкладчык таксама шырока выкарыстоўвала звесткі з антычнай міфалогіі, гісторыі, этыкі, прадэманстраваўшы рознабаковую эрудыцыю філолага-класіка. Асобна хачу адзначыць уключаную ў лекцыю слайд-прэзентацыю з падборкай сучасных афіш тэатральных пастановак Еўрыпіда, якая праілюстравала значнасць антычных сюжэтаў для еўрапейскай (і шырэй – сусветнай) культуры да цяперашняга часу.

В. Г. Пракапчук, кандыдат філалагічных навук, дацэнт, загадчык кафедры класічнай філалогіі:

Форма правядзення майстар-класа – лекцыя-дыялог – рэалізавана цудоўна: мы ўбачылі выкарыстанне эўрыстычнага метаду ў ходзе ўсёй лекцыі; гэта стала магчымым дзякуючы прыцягненню шырокіх інтэрдысцыплінарных сувязей. Ю. А. Сядзініна-Баркоўская актыўна актуалізавала веды студэнтаў па ўжо пройдзеных дысцыплінах, такіх як «Гісторыя Старажытнай Грэцыі і Рыма», «Антычная міфалогія», «Антычная метрыка і рыторыка». Сапраўды, у маеўтычнай манеры нараджалася новае веданне ў студэнтаў: яны самі прыходзілі да асноватворных высноў, а выкладчык выступала ў якасці настаўніка, падштурхоўвала да ісціны. Сама тэма заняткаў «Еўрыпід – „філосаф на сцэне“» адлюстравалася і ў вобразе лектара. Лектарская пляцоўка стала для Юліі Анатольеўны адначасова і філасофскай трыбунай (рэфлексія са студэнтамі над найважнейшымі філасофскімі тэмамі жыцця і смерці, абавязку, гонару, кахання і любові), і тэатральнымі падмосткамі (драматычнае чытанне фрагментаў з Еўрыпіда), што вельмі моцна ўразіла не толькі студэнтаў, але і прысутных калег. Перадпрагляд студэнтамі прапанаваных выкладчыкам сучасных пастановак трагедый Еўрыпіда таксама даў магчымасць рэфлексіі над адлюстраваннем антычных вобразаў у сучасным мастацтве. Відавочна, што папярэдняя падрыхтоўка студэнтаў да лекцыі ў форме розных заданняў і выкладзеных загадзя матэрыялаў у Google Classroom дазваляе правесці лекцыю ў крэатыўнай і пошукавай форме, што захапляе студэнтаў і больш поўна раскрывае іх асобасныя якасці.

Майстар-клас прафесара Т. І. Шамякінай

Майстар-клас прафесара Т. І. Шамякінай – лекцыя з элементамі дыялогу на тэму "Культура Кіеўскай Русі" – у гэтым навучальным годзе адкрываў серыю мерапрыемстваў на філалагічным факультэце, прысвечаных ўкараненню інавацыйных падыходаў у выкладанні філалагічных дысцыплін.

Вучэбны занятак, пабудаваны ў форме маляўнічай слайд-прэзентацыі, з элементамі апераджальнага кантролю самастойнай працы студэнтаў, захапляў сваёй глыбока прадуманай змястоўнасцю, сэнсавай насычанасцю ў прапрацоўцы матэрыялу.

У лекцыйным курсе прафесара Т. І. Шамякінай эфектыўна і выйгрышна, панарамна задзейнічаюцца інфармацыйна-камунікацыйныя адукацыйныя тэхналогіі – мультымедыйныя сродкі навучання. Занятку папярэднічала сучасная "перадгісторыя" – праектна-эўрыстычная дзейнасць удзельнікаў, заснаваная на самастойным аналітычным асэнсаванні студэнтамі розных кінематаграфічных трактовак-версій для паказу адлюстраваных гісторыка-культурных падзей.

Аперацыйнымі адзінкамі для стылю мыслення лектара, па сутнасці, з'явіліся такія глабальныя катэгорыі, як культурна-цывілізацыйныя эпохі, культурэмы і пад. Былі дарэчна выкарыстаны элементы праблемнага, дыялагічнага выкладу. Метадычна прадумана і арганічна праводзілася актуалізацыя ведаў і канцэптуальных уяўленняў студэнтаў.

Бліскучымі, каларытнымі і жывымі былі экскурсы-тлумачэнні да асобных паняццяў і рэалій, уключна з этымалагічнымі, тапанімічнымі і гісторыка-культурнымі даведкамі. Матэрыял заняткаў (напрыклад, асвятленне вобразу княгіні Вольгі /вобраз дабратворны і спакойны – у іканапіснай традыцыі – альбо, наадварот, уладны, валявы, рашучы, жорсткі – на партрэце сучаснага нам мастака?/, пытанне аб характары ўвядзення хрысціянства на Русі) падаваўся дыялектычна, з рознабаковых пазіцый. І сам матэрыял гэты, як маглі пераканацца ўсе вучні і калегі ў аўдыторыі, – па-сапраўднаму энцыклапедычны, інакш кажучы, такі, распрацоўка зместу і формы падачы якога патрабавалі сапраўды тытанічнай, падзвіжніцкай і самаадданай працы, энергіі сэрца і розуму лектара, што абуджалі, у адказ, працу душы і думкі студэнтаў.

Інтэрактыўная лекцыя Алешка Т. В. «Дзе і як чытаць сучасную паэзію»

15 лістапада 2018 г. на філалагічным факультэце адбылася інтэрактыўная лекцыя дацэнта кафедры рускай літаратуры Алешка Т. В. «Дзе і як чытаць сучасную паэзію».

Лекцыя-гід для студэнтаў першага курса прайшла ў форме мультымедыйнай прэзентацыі з выкарыстаннем інтэрнэту як інфармацыйнай прасторы, а таксама змястоўнага матэрыялу, які дапамагае арыентавацца ў складанай і шматузроўневай прасторы сучаснай рускай паэзіі. Былі выкарыстаны розныя элементы інфармацыйна-камунікатыўных адукацыйных тэхналогій, як традыцыйныя, так і новыя спосабы ўзаемадзеяння выкладчыка і студэнтаў: гутарка, дыялог, дыдактычны матэрыял, слайд-прэзентацыя, праца з відэафайламі, уключэнне відэафрагментаў з лекцый іншых спецыялістаў па дадзенай праблеме, фарміраванне навыкаў навігацыі ў інтэрнэт-прасторы, якая ахоплівае сучасную рускую паэзію.

Лекцыя вылучалася прадуманым планам, значнай інфарматыўнасцю і змястоўнасцю. Жывы дыялог са студэнтамі, арыентацыя іх на самастойнае, ўнутрана падзейнае чытанне, апеляцыя да найноўшых вучэбна-метадычных і літаратурна-крытычных прац спалучаліся з такім талентам лектара, як дэкламатар паэтычнага слова.

Былі прадэманстраваны відэафрагменты з лекцый спецыялістаў-экспертаў па гэтай праблеме, удала уключаныя ў ход заняткаў. Яны стваралі дадатковае дыялагічнае поле або пацвярджалі тэзісы выкладчыка.

У ходзе лекцыі-прэзентацыі развіваліся ўменні студэнтаў ствараць уласныя паняційна-вобразныя ўзаемасувязі, генераваць індывідуальныя, нестандартныя асацыяцыі, выкліканыя гучаннем і эмацыйным светам вершаў, у тым ліку і тых, што адыходзяць ад звыклай сілаба-тонікі. Пашыраўся «гарызонт чаканняў» ад ўспрымання паэзіі, адкрытасць да паэтычных эксперыментаў, развіваўся літаратурны густ студэнцтва.