Сэрвісы

Жывая нітка традыцыі: у Фальклорна-этнаграфічным кабінеце-музеі адбыліся выстава і майстар-клас па беларускай ляльцы

Жывая нітка традыцыі: у Фальклорна-этнаграфічным кабінеце-музеі адбыліся выстава і майстар-клас па беларускай ляльцы

16 лістапада 2026 года ў Фальклорна-этнаграфічным кабінеце-музеі беларускай культуры адбылося культурна-адукацыйнае мерапрыемства, прымеркаванае да Дня беларускай лялькі. Праграма мерапрыемства ўключала выстаўку лялек і майстар-клас па вырабе «беларускіх лялек» з удзелам майстра народнай творчасці, кандыдата мастацтвазнаўства, кіраўніка секцыі народнай лялькі ГА «Беларускі саюз майстроў народнай творчасці» Таццяны Рудольфаўны Трушынай.

Мерапрыемства было накіравана на эстэтычнае выхаванне студэнтаў, далучэнне да мастацтва і знаёмства з музейнай педагогікай. Важна, што гэтыя задачы былі рэалізаваны не ў фармаце адцягнутай лекцыі, а праз жывое судакрананне з традыцыяй: удзельнікі ўбачылі выстаўленыя работы, даведаліся пра функцыі і сімволіку народнай лялькі, а затым самі асвоілі практычныя прыёмы яе вырабу. Падзея стала прыкладам таго, як музейная прастора ператвараецца ў адукацыйную пляцоўку, дзе прадмет культуры становіцца крыніцай веды і вопыту.

Дзень беларускай лялькі штогод прыцягвае ўвагу да адной з самых пазнавальных з'яў традыцыйнай культуры. Лялька суправаджала чалавека з дзяцінства, удзельнічала ў абрадах, выконвала функцыі абярэга, служыла гульнявым матэрыялам і сродкам перадачы ведаў. У ёй рэдка бываюць выпадковыя дэталі: матэрыял, спосаб вырабу, колер, форма, касцюм і нават адсутнасць твару ў некаторых традыцыйных лялек нярэдка надзяляліся сімвалічным сэнсам.

У беларускай традыцыі лялька бытавала ў розных ролях – гульнявой, абрадавай, абярэгавай, абрадава-гульнявой. Яе рабілі з лёну, саломы, кавалкаў тканіны, нітак, дрэва і іншых даступных матэрыялаў. У залежнасці ад рэгіёна і прызначэння мяняліся прапорцыі, канструкцыі, прыёмы вырабу і касцюм. Менавіта таму народная лялька выклікае цікавасць не толькі для этнографаў і мастацтвазнаўцаў, але і для студэнтаў – будучых філолагаў, педагогаў і ўсіх, хто працуе з тэкстам культуры.

Правядзенне мерапрыемства ў Фальклорна-этнаграфічным кабінеце-музеі беларускай культуры лагічна працягнула адукацыйную і асветніцкую працу кабінета. Музейнае асяроддзе дазволіла разгледзець ляльку не ізалявана, а побач з іншымі прадметамі традыцыйнай культуры, у атмасферы, дзе рэчы робяцца крыніцай ведаў. Для студэнтаў гэта стала магчымасцю ўбачыць, як даследчая праца, музейная экспазіцыя і рамесная практыка дапаўняюць адна адну.

Выстава лялек стала візуальнай асновай мерапрыемства. Экспазіцыя дазволіла наведвальнікам убачыць разнастайнасць традыцыйных і сучасных інтэрпрэтацый беларускай лялькі, прасачыць сувязь паміж формай, матэрыялам і прызначэннем. Яна паказала не «застылы» музейны шэраг, а жывую лінію развіцця: ад традыцыйных лялек, якія бытавалі ў сялянскім асяроддзі, да аўтарскіх работ, у якіх майстры захоўваюць пазнавальны нацыянальны код.

Для студэнцкай аўдыторыі выстава была важна як прыклад музейнай педагогікі. Тут працаваў прынцып «прадмет – аповед – вопыт»: спачатку наведвальнікі бачылі ляльку, затым атрымлівалі інфармацыю пра яе функцыі і асаблівасці, а ў ходзе майстар-класа маглі самі дакрануцца да тэхналогіі. Такі падыход зрабіў знаёмства з традыцыяй не абстрактным, а эмацыйна афарбаваным і практыка-арыентаваным.

Выстава таксама дапамагла развеяць распаўсюджанае спрошчанае ўяўленне пра народную ляльку. Яна не зводзіцца да «лялькі ў нацыянальным касцюме». У традыцыйнай культуры важныя канструкцыя, спосаб скручвання, выбар тканіны, адсутнасць або наяўнасць твару, уключэнне нітак, стужак, збожжа, травы і іншых элементаў. Кожная дэталь можа быць звязана з пэўнымі ўяўленнямі пра дабрабыт, абарону, урадлівасць, здароўе або сямейны ўклад. Менавіта таму выстава аказалася каштоўнай не толькі як эстэтычнае відовішча, але і як адукацыйны рэсурс.

Цэнтральнай практычнай часткай мерапрыемства стаў майстар-клас па вырабе «беларускіх лялек». Яго правяла Таццяна Рудольфаўна Трушына – спецыяліст, які спалучае навуковы падыход з практычнай працай. Яна з'яўляецца кандыдатам мастацтвазнаўства, майстрам народнай творчасці, кіраўніком секцыі народнай лялькі ГА «Беларускі саюз майстроў народнай творчасці». Дзейнасць Таццяны Рудольфаўны звязана з вывучэннем і папулярызацыяй беларускай народнай лялькі, з правядзеннем майстар-класаў, выставак і адукацыйных сустрэч.

Удзел такога спецыяліста прынцыпова змяніў фармат: гаворка ішла не пра павярхоўную «выраб на памяць», а пра знаёмства з традыцыйнай тэхналогіяй пад кіраўніцтвам даследчыка і практыка. У ходзе майстар-класа ўдзельнікі прайшлі шлях ад выбару матэрыялаў да стварэння ўласнай лялькі. Праца ўключала падрыхтоўку асновы, фарміраванне канструкцыі, афармленне галавы і тулава, стварэнне касцюма, працу з ніткамі і стужкамі. Асаблівая ўвага надавалася традыцыйным прыёмам: адмове ад лішняй «дэкаратыўнасці», разуменню прапорцый, ролі колеру і фактуры, беражлівым адносінам да матэрыялу.

Для студэнтаў такі фармат быў каштоўны тым, што спалучыў тэорыю і практыку. На лекцыях і семінарах яны знаёмяцца з паняццямі «традыцыя», «абрад», «фальклор», «этнаграфія», «дэкаратыўна-прыкладное мастацтва». На майстар-класе гэтыя паняцці атрымалі прадметнае выражэнне: традыцыя стала дзеяннем, абрад – кантэкстам, а этнаграфія – не адцягнутай навукай, а спосабам разумення рэчы. Удзельнікі не проста слухалі, а рабілі, памыляліся, выпраўлялі, параўноўвалі і абмяркоўвалі. Менавіта так фарміруецца больш глыбокае і асабістае стаўленне да культурнай спадчыны.

Для мерапрыемства быў важны менавіта гэты двайны статус – даследчыка і майстра. Даследчык дапамог убачыць ляльку ў культурна-гістарычным кантэксце, растлумачыць яе функцыі і сімволіку. Майстар паказаў, як традыцыя жыве ў руках, як матэрыял супраціўляецца або падказвае рашэнне, як у простай канструкцыі ўзнікае вобраз. У выніку ўдзельнікі атрымалі не набор разрозненых фактаў, а цэласнае ўяўленне пра народную ляльку як пра частку культуры.

Асобным змястоўным акцэнтам майстар-класа стала традыцыйная «лялька для нявесты» – сяброўка і памочніца нявесты. Пад кіраўніцтвам Т.Р. Трушынай студэнткі асвоілі асноўныя прыёмы яе вырабу: ад падрыхтоўкі матэрыялаў і фарміравання асновы да афармлення вобраза і стварэння касцюма. Праца ішла ў традыцыйнай логіцы народнай лялькі – з увагай да канструкцыі, прапорцый, колеру і фактуры, без лішняй дэкаратыўнасці.

Такая лялька не была проста дэкаратыўным сувенірам. У вясельнай абраднасці яна выконвала важную ролю: успрымалася як сяброўка і памочніца нявесты, сімвалізавала падтрымку, абарону і пажаданне дабрабыту ў будучым сямейным жыцці. Таму студэнткі вучыліся не толькі «рабіць ляльку», але і разумець яе культурны сэнс – сувязь з падрыхтоўкай да вяселля, з сямейнымі традыцыямі і ўяўленнямі пра жаночую долю. Для ўдзельніц майстар-класа гэта стала практычным вопытам, які злучыў рамяство і веданне традыцыі. Такі фармат дазволіў выйсці за рамкі звычайнага майстар-класа: кожная праца стала не проста вырабам, а маленькай размовай пра культуру, памяць і пераемнасць.

Акрамя таго, удзел прызнанага майстра павысіў матывацыю студэнтаў. Калі майстар-клас вядзе спецыяліст, чые работы і даследаванні вядомыя ў прафесійнай супольнасці, у ўдзельнікаў узнікае адчуванне датычнасці да сур'ёзнай культурнай працы. Гэта важна для эстэтычнага выхавання: студэнты ўбачылі, што народная творчасць – не «архаіка», а жывое прафесійнае асяроддзе, у якім ёсць свае аўтарытэты, школы, дыскусіі і перспектывы.

Мерапрыемства было арганізавана на базе Фальклорна-этнаграфічнага кабінета-музея беларускай культуры, якім кіруе прафесар кафедры тэарэтычнага і беларускага літаратуразнаўства Ірына Валер'еўна Казакова.

Музейная педагогіка мяркуе, што музей – не толькі сховішча прадметаў, але і прастора навучання. У цэнтры такога навучання знаходзіцца сапраўдны прадмет або яго мадэль, а таксама дыялог з наведвальнікам. Выстава і майстар-клас як раз і стварылі такую сітуацыю: прадмет разглядаўся, абмяркоўваўся, рэканструяваўся ў практычнай дзейнасці. Студэнт стаў не пасіўным гледачом, а ўдзельнікам адукацыйнага працэсу.

Для эстэтычнага выхавання гэта асабліва важна. Эстэтычнае выхаванне не зводзіцца да ўмення «любавацца прыгожым». Яно ўключае развіццё густу, пачуцця матэрыялу, разуменне прапорцый, рытму, колеру, формы, а таксама здольнасць бачыць каштоўнасць у рэчах, створаных у іншай культурнай логіцы. Народная лялька вучыць менавіта гэтаму: яна не заўсёды «эфектная» з пункту гледжання сучаснага дызайну, але яна выразная, лаканічная і напоўнена сэнсам. Разуменне гэтай выразнасці патрабуе падрыхтоўкі, і мерапрыемства дапамагло зрабіць першы крок у гэтым напрамку.

Для студэнцкай аўдыторыі мерапрыемства мела некалькі ўзроўняў значэння. Па-першае, гэта была магчымасць пазнаёміцца з беларускай традыцыйнай культурай не па падручніку, а праз прадмет і дзеянне. Па-другое, гэта развіццё міжкультурнай і прафесійнай кампетэнцыі: будучым спецыялістам важна ўмець працаваць з культурнымі сэнсамі, тлумачыць іх, захоўваць і інтэрпрэтаваць. Па-трэцяе, гэта вопыт каманднай і творчай працы, які можа быць карысны ў педагагічнай, музейнай, даследчай або асветніцкай дзейнасці.

Асобна варта адзначыць выхаваўчы эфект сустрэчы. Павага да традыцыі не ўзнікае з заклікаў. Яна фарміруецца праз асабісты вопыт судакранання са спадчынай, праз сустрэчу з захапляльным прафесіяналам, праз уласныя намаганні ў майстар-класе. Калі студэнт сам зрабіў ляльку, ён пачаў разумець, колькі працы, веды і густу стаіць за простай на першы погляд рэччу. Гэта змяніла оптыку: народная творчасць перастала ўспрымацца як нешта далёкае і музейна-застылае.

Дзень беларускай лялькі стаў не проста каляндарнай датай, а змястоўнай нагодай для размовы пра нацыянальную традыцыю, яе захаванне і сучасныя формы жыцця. Выстава дала візуальны і эмацыйны матэрыял, майстар-клас прынёс практычны вопыт, а музейнае асяроддзе – кантэкст, у якім лялька ўспрымаецца як частка вялікай культуры.

Мерапрыемства праводзілася ў межах святкавання 20-годдзя Фальклорна-этнаграфічнага кабінета-музея беларускай народнай культуры на філалагічным факультэце БДУ.

ph1711202635568687.jpg

ph171120261928739873.jpg

ph171120269128739873.jpg

ph171120261273912739273.jpg

ph1711202618279817398.jpg

ph17112026192837982739873987.jpg

ph171120261928739279847.jpg

ph1711202619287398273978.jpg

ph1711202619287398273987987.jpg

ph17112026192879873987.jpg

ph171120263456266262268765.jpg

ph1711202648756742354367.jpg

ph171120266362324142414.jpg

ph17112026647435242423423.jpg

ph171120269128739182739872.jpg

ph171120269128798273981729387.jpg

ph17112026918279812983.jpg

ph17112026928798739879128.jpg

ph1711202682763981729837.jpg

ph17112026912798723981.jpg

ph17112026927398723987.jpg

ph17112026912879837897.jpg

Image

Рэсурсы

Image
Image
Наш сайт использует файлы cookie

Наш сайт использует файлы cookie для сбора статистики. Нажав «Принять», вы даете согласие на обработку файлов cookie в соответствии с Политикой обработки файлов cookie.